 |
 |
| `Het is
oorlog' |
|
| Tom-Jan
Meeus |
|
| De
radicalisering van de dierenbeschermers |
|
| Op het
platteland woedt een stille oorlog van dierenactivisten
tegen de bio-industrie en proefdierlabs. De methoden
verharden en de politie krijgt geen greep op de daders.
Deskundigen voorzien dodelijke slachtoffers. Hoe kon het
zo escaleren? Reconstructie van 25 jaar
Dierenbevrijdingsfront: de dubbelrol van de officieĢˆle
organisaties, het eerste geweld en een Haagse
volksjongen die de zaak op scherp zette. |
|
| Het kan nu
wel gezegd worden. Henny Velthorst is een van de
grondleggers van het Dierenbevrijdingsfront. Ze is 50
jaar inmiddels, en nog steeds vol vuur over haar
ondergrondse jaren. Bijna tien jaar reisde ze 's nachts,
bivakmuts bij de hand, door het land om dieren te
bevrijden, diefstal te plegen, de vleessector te
ontregelen. Toen ze moeder werd, in 1987, moest ze
ophouden. Bij haar laatste actie, een inbraak in een
veilinghuis van pelsdierhouders, was ze zeven maanden
zwanger. Maar nu de opvoeding van haar kind vrijwel is
voltooid, wil ze terug naar het front. ,,Doorgaan waar
ik gebleven ben'', zegt ze. ,,Het is nog steeds
oorlog.'' |
|
| Henny
Velthorst is mild gestemd over haar opvolgers. Het is
verkeerd om nadruk te leggen op politieke idealen, zoals
het Dierenbevrijdingsfront de laatste tijd doet met het
anarchisme. Dieren hebben daar niks aan. ,,We moeten
uitleggen waarom we in oorlog zijn: omdat de beesten
worden mishandeld en gemarteld, en we vrede voor ze
willen.'' |
|
| Daarom wil
Henny Velthorst, opnieuw, ,,klappen uitdelen. Aan
McDonald's - omdat ze met dieren omgaan als
industriegoederen en door de schandalige boskap. Aan de
minister van Landbouw - omdat hij het honden- en
kattenbesluit wilde intrekken. Wie dat doet, is voor mij
de vijand. Die verdient het een klap te worden
toegebracht.'' Een medegrondlegger van het
Dierenbevrijdingsfront, die het gesprek bijwoont - hij
wil niet in de krant omdat anders zijn baan in gevaar
komt - zegt een paar keer dat Henny Velthorst op haar
woorden moet passen. ,,Ik begrijp dat ik met deze
uitspraken problemen kan krijgen'', zegt ze. ,,Dat moet
dan maar.'' |
|
| De houding
van Henny Velthorst is typerend voor de verharding van
radicale dierenbeschermers. Het proces heeft zich
sluimerend voltrokken, steeds wordt een nieuw taboe
doorbroken. Wat eind jaren '70 als ludieke acties begon
werd algauw illegaal, daarna werd de maatschappij
ontregeld, vervolgens waren er, al in de jaren '80, de
eerste geweldsdelicten. En sinds eind jaren '90 woedt
een stille oorlog op het platteland, met diepe
loopgraven en aanvalsgolven van weerskanten. Op internet
wordt geld geboden voor priveĢ-adressen van
dierenbeschermers. Nertsfokkers hebben een paar jaar
terug met de vuist hun woede gekoeld op actievoerders in
Nijmegen. |
|
| Het zijn
reacties op de steeds venijnigere methoden waarmee
dierenactivisten het priveĢ-leven binnendringen van, in
hun jargon, `dierkwellers'. Ronald Bontrop, directeur
van het primatencentrum BPRC in Rijswijk, waar apen als
proefdier worden gebruikt, maakt het al sinds 1998 mee:
zijn autosloten zijn dichtgelijmd, zijn banden lek
gestoken, zijn deur ingetrapt. ,,Vorig jaar is thuis met
een katapult een ruit kapotgeschoten.'' Zes aĢ€ zeven
van zijn medewerkers, zegt Bontrop, leven met de angst
in hun lijf. Bij een van hen werd een leuze
achtergelaten: There's no justice. Just us. Ook
pelsdierhouders en gebruikers van bont worden steeds
frequenter en harder belaagd. Een medewerker van
couturier Frans Molenaar - die bont in een nieuw ontwerp
had verwerkt - kreeg vorig jaar te horen: ,,Je nek zal
met een kapotte fles worden doorkliefd, en je keel
dichtgeknepen.'' |
|
| Deskundigen
in het opsporingsapparaat tekenen een piramide om aan te
geven hoe het dierenrechtactivisme in elkaar zit: een
onderbouw van tienduizenden actievoerders strijdt met
legale middelen - van collectebus tot protestmars - voor
een betere dierenwereld. Daarboven een groep van 500 aĢ€
600 die bereid is de wet te breken, van burgerlijke
ongehoorzaamheid (een lab bezetten) tot en met
economische oorlogsvoering (nertsen bevrijden). In de
top van de piramide een kleine groep, hooguit enige
tientallen mensen die, in cellen van twee of drie
personen, extremistische acties uitvoert:
brandstichtingen, intimidatie en geweld tegen
diergebruikers en hun kinderen. Het is de politie de
laatste tien jaar niet gelukt zo'n cel binnen te
dringen. Volgens interne misdaadprofielen worden de
cellen bemand door bovengemiddeld intelligente mensen
met vaak normaal werk die zo sober leven dat ze met
klassiek recherchewerk nauwelijks zijn te traceren (voor
een vraaggesprek met twee vrouwen die onderdeel van zo'n
cel zijn: zie pag. 24). De Tweede Kamer wil de
radicalisering intussen met straffe hand aanpakken, ook
de PvdA en GroenLinks. Een meerderheid wil
dierenactivisten voortaan als terrorist vervolgen. |
|
| Klassieke
agitprop |
|
| De vraag is
hoe het zover heeft kunnen komen.
Dierenbelangenorganisaties en radicalen zelf wijzen naar
de overheid: vooral het ministerie van Landbouw zou
slonzig met dierenbelangen omspringen, en het groeiende
ongenoegen hierover in de maatschappij negeren.
Gedupeerden bekritiseren daarentegen vooral de
officieĢˆle clubs. Zij hebben, door hun milde houding
tegenover radicalen, de escalatie in de hand gewerkt,
aldus mensen als Bontrop van het primatencentrum BPRC en
Wim Verhagen van de federatie van pelsdierhouders NFE.
De belaagde organisaties wijzen die kritiek af. Ze
zeggen stuk voor stuk met stelligheid (zie www.nrc.nl)
dat ze radicale acties altijd hebben afgekeurd. |
|
| De
werkelijkheid is anders. |
|
| Henny
Velthorst werkt op het secretariaat van Lekker Dier als
het Dierenbevrijdingsfront (DBF) ontstaat. Velthorst is
vanaf haar vroege jeugd begaan met dieren. Ze kan het
niet bevatten dat mensen zo ruw voor ze zijn. Ze
collecteert als kind voor de Dierenbescherming, werkt
voor de huisdierenopvang en is vanaf haar vijftiende
vegetarieĢˆr. Lekker Dier is opgericht als protest tegen
de Dierenbescherming: vooral het matige verweer tegen de
bio-industrie wekt wrevel. |
|
| Als Henny
Velthorst najaar 1979 's avonds in de trein naar Utrecht
zit na een teleurstellende vergadering, besluit ze met
een collega te gaan kijken bij TNO in Zeist, waar
proefdieren zitten. De deur staat open. Ze blijven een
halve nacht en komen ook bij de proefdieren binnen. Haar
hart gaat open: de maanden erna werkt ze het plan uit om
twaalf honden te bevrijden. De uiteindelijke actie geeft
,,een enorme kick'', zeker als media het persbericht van
het DBF overnemen. De naam is naar Engels voorbeeld
gekozen. ,,We wilden niet militant overkomen.'' Het
Dierenbevrijdingsfront heeft stijl: het laat zelfs
visitekaartjes achter. |
|
| Henny
Velthorst is door haar werk op het secretariaat een spin
in het web van Lekker Dier - en het
Dierenbevrijdingsfront. Zes mensen uit Lekker Dier, zegt
ze, nemen de eerste jaren deel aan de acties van het
DBF. De informele leiding van de acties is in handen van
vier man - allemaal Lekker Dier-mensen. Toenmalig
bestuurslid Wim de Kok van Lekker Dier steunt het
Dierenbevrijdingsfront en denkt mee over mogelijke
actiedoelen, zegt hij. De strategische waarde van het
DBF voor Lekker Dier is groot, beaamt De Kok. Het is
klassieke agitprop: ,,In eerste instantie werd Lekker
Dier gezien als het extreme broertje van de
Dierenbescherming. Door het DBF kregen we een
middenpositie, en nam onze invloed in gesprekken met de
overheid toe.'' |
|
| Hoe groot
de rol van Lekker Dier in het Dierenbevrijdingsfront is,
merkt ook fotograaf Fred Hess. Tien jaar lang legt hij
DBF-acties vast, maar neemt nooit deel. De eerste jaren
bestaat het Dierenbevrijdingsfront uit een man of tien.
,,De helft zat bij Lekker Dier, de anderen kwamen van
het Anti-Bont ComiteĢ en de Nederlandse Bond ter
Bestrijding van Vivisectie (NBBV).'' |
|
| De
dierenbevrijders zijn in die tijd in de wolken. In 1984
brengen ze een krant uit waarin bekende Nederlanders hun
sympathie voor het Dierenbevrijdingsfront uitspreken,
onder wie Pistolen Paultje (,,Niet lullen, gewoon erop
slaan'') en de voormalige president van de Amsterdamse
rechtbank, Borgerhoff-Mulder (,,hoewel de acties meestal
strafbaar zijn, kunnen ze vaak effect hebben''). |
|
| Toch worden
de acties dan al grimmiger. In 1983 zijn er geruchten
dat het Dierenbevrijdingsfront een bomaanslag beraamt.
Rond kerst 1983 bluft het DBF in een brief dat
supermarktvlees is geiĢˆnjecteerd met rattengif
(bewindslieden houden met de kerst de wacht op hun
ministerie), een jaar later bestaat het plan om bij
restaurants met wild op de kaart stinkbommen van
boterzuur naar binnen te gooien. De politie begint een
onderzoek, medio 1985 worden op diverse plaatsen in het
land een kleine twintig arrestaties verricht. |
|
| Als later
in de media doorschemert dat veel van de arrestanten
Lekker Dier-mensen zijn, reageert de club formeel: het
bestuur was niet op de hoogte, het is Lekker Dier niet
aan te rekenen dat medewerkers de illegaliteit zijn
ingestapt. Een trucje. Tot de arrestanten behoren ook
bestuursleden, onder wie de penningmeester (die een
bekentenis aflegt). ,,Een deel van het bestuur wist
natuurlijk wel wat er gebeurde. Ik ook'', zegt De Kok
nu. Tekenend is dat medewerkers bij Lekker Dier niet
worden ontslagen als hun DBF-werk bekend wordt. ,,Zoals
de hele maatschappij had ons bestuur ook een zekere
waardering voor het DBF.'' |
|
| Ook mensen
uit de Dierenbescherming doen in het
Dierenbevrijdingsfront mee. Volgens Fred Hess gaat het
om bestuurders van lokale afdelingen. ,,Twee van hen
zijn in de jaren '90 in het landelijk bestuur van de
Dierenbescherming gekomen.'' Formeel is de landelijke
Dierenbescherming destijds, net als nu, tegen elke
wetsovertreding: ze keurt het DBF ondubbelzinnig af.
,,De Dierenbescherming zei dat de achterban onze acties
onwenselijk vond, maar dat was niet waar'', zegt Henny
Velthorst. Ze legt uit dat de DBF-acties elk jaar 20.000
tot 30.000 gulden kostten. Dat geld wordt vooral door
lokale afdelingen van dezelfde Dierenbescherming
betaald. ,,Ik denk dat lokale afdelingen van de
Dierenbescherming 60 tot 70 procent van ons jaarbudget
in de jaren '80 financierden.'' De rest van het geld
komt van ,,de andere dierenbelangenorganisaties'',
meestal via een schuilnaam. ,,Dan was er 2.000 gulden
van ene Van Dam en wist ik: de penningmeester van de
Anti-Vivisectie Stichting.'' En later, als een deel van
de eerste DBF'ers is veroordeeld, springt de
Dierenbescherming ook bij als gedupeerde bedrijven met
civiele claims komen. De hoogste, 18.000 gulden, wordt
,,door afdelingen van de Dierenbescherming en andere
dierenclubs bijeengebracht'', zegt Velthorst. De
medegrondlegger van het DBF, die het gesprek met
Velthorst bijwoont, bevestigt deze gegevens. De huidige
directeur van de landelijke Dierenbescherming, Wijnand
van de Giessen, is verbaasd. ,,Ik kan mij dit niet
voorstellen. Maar als het waar is, zou ik dat niet goed
vinden.'' |
|
| De
nertsenfokkerij en de bonthandel zijn vanaf het begin
belangrijke actiedoelen van het Dierenbevrijdingsfront.
De Dierenbescherming heeft er nooit aandacht voor gehad.
Maar in 1982 is de Dierenbescherming met Lekker Dier en
andere grondlegger van het Anti-Bont ComiteĢ (ABC). De
acties van het ABC lopen zo goed dat snel wordt besloten
een eigen kantoor te openen. |
|
| Jan van der
Lee, medewerker van Lekker Dier, komt aan het hoofd van
het Anti-Bont ComiteĢ te staan. Hij zal de succesvolste
dierbeschermingscampagne ooit leiden: aan het eind van
de jaren '80 wordt in Nederland bijna geen bont meer
verkocht of gedragen. Maar Van der Lee speelt
dubbelspel, zonodig liegt hij: hij is oĢoĢk actief in
het Dierenbevrijdingsfront. ,,Als campagneleider van het
ABC moest ik soms reageren op DBF-acties'', vertelt hij.
,,Dan distantieerde ik me van mijn eigen actie. Het ABC,
zei ik dan, opereert alleen strikt legaal.'' |
|
| Van der Lee
wordt medio 1985 opgepakt voor zijn DBF-werk. In zijn
achtertuin in Leeuwarden graaft de politie boterzuur op.
Hij en zijn medeverdachten in het noorden komen met de
schrik vrij: justitie maakt vormfouten en treft een
schikking. Het Anti-Bont ComiteĢ besluit hierop de
feiten te verdonkeremanen. Als er vragen van de pers
komen, geeft Van der Lee een ingestudeerd antwoord: ,,Er
is een aantal mensen opgepakt maar de meesten zijn
weggestuurd onder wie ikzelf''. Niet onjuist. ,,Maar het
lag natuurlijk anders'', beaamt Van der Lee nu. ,,Ik
waĢs actief geweest in het Dierenbevrijdingsfront, en
het bestuur wist dat sinds mijn aanhouding ook.''
Talrijk zijn bovendien de aanwijzingen dat het bestuur
van het ABC ook voĢoĢr de arrestaties al wist van de
verwevenheid met het DBF. Feit is dat behalve een
collega van Van der Lee ook de penningmeester van het
ABC wordt opgepakt, aldus het toenmalige strafdossier.
En een ander ABC-bestuurslid, voorzitter Wim de Kok,
heeft bij Lekker Dier met Van der Lee plannen voor
DBF-acties doorgesproken. ,,Ik wist dat Jan aan het DBF
meedeed, ja'', zegt De Kok. |
|
| Van der Lee
stapt na zijn arrestatie uit het Dierenbevrijdingsfront.
Voor het Anti-Bont ComiteĢ blijft hij het gezicht naar
buiten, en gaat op tv veelvuldig in debat met de
pelsdierhouders. Het ABC-bestuur neemt zo het risico dat
Van der Lee's verleden bekend wordt. In 1988 gaat het
knagen. In een interne notitie schrijft de
vertegenwoordiger van de Dierenbescherming in mei 1988
dat ,,het bijna onvermijdelijk [is] dat de acties van
beide clubs (ABC en DBF, red.) door elkaar worden
gehaald''. Later dat jaar besluit het bestuur tot een
naamsverandering en ziet Bont voor Dieren het licht.
,,Een cosmetische operatie'', zegt Van der Lee.
Werkwijze en imago veranderen, maar de organisatie
blijft volgens hem gewoon intact. |
|
| Vernielzucht |
|
| Henny
Velthorst en drie medeverdachten worden, anders dan Van
der Lee, in 1985 wel voor de rechter gedaagd. Op de
zitting in Utrecht (er vallen alleen voorwaardelijke
celstraffen) wordt opnieuw duidelijk dat de
Dierenbescherming een dubbelzinige houding inneemt. In
een verklaring van september 1985 wijst het bestuur
geweld af. Maar ook heeft men ,,begrip'' voor de
,,bewogen dierenbeschermers die op grond van hun geweten
niet anders konden dan het uitvoeren van de handelingen
waarvoor zij nu terechtstaan''. |
|
| Enthousiastelingen van het eerste uur
beginnen zich intussen ongemakkelijk te voelen over het
Dierenbevrijdingsfront. Er ontstaat midden jaren '80 een
tendens naar vernielzucht, zegt Fred Hess. Volgens hem
is de exponent van de nieuwe stijl Geoffrey Deckers, een
Haagse volksjongen die naar eigen zeggen al in zijn
puberteit aan acties van alle grote dierenclubs meedoet.
Henny Velthorst heeft hem in haar armen gesloten, nadat
hij al op zijn dertiende bij Lekker Dier aan de lijn
hangt. ,,Hij wilde zo graag met ons meedoen, hij was
bijna niet te houden. Een fantaĢstische jongen'', zegt
ze. |
|
| Geoffrey
Deckers is anders. Hij heeft niets met de progressieve
ideeeĢˆn van de meeste dierenbeschermers: Deckers is
rechts. Zonodig schaft hij voor acties dure spullen aan.
Fred Hess weet nog dat hij in de jaren '80 voor een
actie een auto met telefoon huurde, in die tijd uiterst
kostbaar. |
|
| [Vervolg op
pagina 24] |
|
| 'HET IS
OORLOG' |
|
| [Vervolg
van pagina 23] |
|
| Belangrijkste is echter, zegt Hess, dat
Deckers de strijd met een verkeerde mentaliteit voert.
,,Geoffrey Deckers voelt wraakzucht. Een dierenkweller
mag je kwellen, dat vindt hij.'' |
|
| Typerend is
volgens Hess een DBF- actie in 1987, de eerste in de
geschiedenis waarbij het Front overgaat tot geweld. Het
draait om een veilinghuis van de pelsdierhouders,
Hudson's Bay, in Nederasselt. Het Dierenbevrijdingsfront
wil daar de administratie weghalen, zodat de bonthandel
wordt ontregeld. Als 's avonds rond zevenen nog eĢeĢn
man op kantoor is, rijdt een busje met tien man, onder
wie Henny Velthorst en Geoffrey Deckers, het terrein op.
Deckers, pas 18 jaar, belt aan en vertelt de
administrateur dat hij een pakje komt afleveren. Deckers
loopt terug naar de bus en slaat op de schuifdeur,
waarna negen man met bivakmuts het pand binnenstormen.
De administrateur wordt overmeesterd, krijgt een zak
over zijn hoofd, handboeien om, ze slepen hem op de trap
naar boven, en zetten hem onder bewaking in een aparte
kamer, terwijl de actievoerders de administratie in
zakken doen en computers vernielen. De administrateur,
Sepp Kors, loopt geen letsel op maar leeft na de actie
nog jaren in angst ,,Ik heb vele, vele nachten wakker
gelegen.'' |
|
| Het geweld
bij deze actie wordt ook binnen het DBF afgekeurd. Henny
Velthorst zegt dat de uitvoerders ,,elkaar niet meer tot
de orde konden roepen''. Ook Geoffrey Deckers vindt dat
actie ,,achteraf dom''. ,,Ik zou dat geweld nu niet meer
gebruiken.'' |
|
| Compromisloos |
|
| Velthorst,
Deckers en de acht andere verdachten worden veroordeeld
voor diefstal met geweld. (De in eerste aanleg aan
Deckers opgelegde celstraf wordt in hoger beroep omgezet
in een taakstraf.) De eerste berechting creeĢˆert een
moment van grote symboliek: Velthorst haakt nu echt af
(ze moet als jonge moeder nog wel celstraf uitzitten),
maar dezelfde actie zet Geoffrey Deckers onder radicale
dierenbevrijders op de troon. Hij is hun nieuwe
voorbeeld. |
|
| Dat wordt
versterkt doordat hij kort erna tweemaal opnieuw wordt
gearresteerd bij DBF-acties. Deckers toont zich een
compromisloos krijger voor een betere dierenwereld. Hij
werkt in die tijd als regiocooĢˆrdinator bij de NBBV,
maar dat werk verliest hij door zijn aanhoudende rol bij
radicale acties, aldus Marja Zuidgeest, destijds
bestuurslid van de NBBV, nu directeur van Proefdiervrij.
Het zegt iets over de afstand die de organisatie altijd
van radicalen heeft gehouden, vindt ze. ,,De kwestie met
Deckers is de enige waarin expliciet is gebleken dat
onze mensen betrokken waren bij radicale acties. Een
pijnlijke maar eenmalige zaak.'' Deckers zegt dat dit
niet klopt. Hij is pas na zijn eerste veroordeling in
dienst getreden van de NBBV. |
|
| En ruim
twee jaar na de actie in Nederasselt, het is dan 1989,
treedt bovendien Johan V. toe tot het NBBV-bestuur. Uit
het persoonlijk archief van een betrokkene bij de actie
in Nederasselt blijkt wat de rol van V. was: hij had de
handboeien gekocht, en moest de administrateur
overmeesteren. |
|
| Bij het
Dierenbevrijdingsfront is de wisseling van de wacht na
1987 een feit: een nieuwe groep, de tweede generatie,
neemt het over. Er zijn overeenkomsten met de eerste
groep, zegt Fred Hess, die tot 1990 acties blijft
vastleggen. ,,Ook deze generatie had verwevenheid met de
legale dierenorganisaties: Lekker Dier, NBBV,
Dierenbescherming. Vaak waren het studenten die als
vrijwilliger op kantoor van een van die clubs werkten.''
Als hij ermee stopt, bestaat de harde kern van het Front
uit tien aĢ€ vijftien man. Hess ziet het niet meer
zitten. ,,Het werd steeds harder en
vernielzuchtiger.'' |
|
| Geoffrey
Deckers is in de jaren '90 een constante factor in de
radicale dierenstrijd. Henny Velthorst blijft hem
volgen, ze kent Deckers' zwakke plek. |
|
| ,,Geoffrey
zal dierkwellers nooit tegemoet komen, dat maakt hem
soms lastig.'' Zijn energie en toewijding zijn
daarentegen indrukwekkend. ,,Als ik zie wat hij voor
elkaar brengt, de nieuwe methoden die hij heeft
geiĢˆntroduceerd, hij heeft mijn voĢlle steun.'' |
|
| De
afgehaakte DBF'ers Jan van der Lee en Wim de Kok
verdienen intussen hun brood met de opgedane expertise.
De anti-bontcampagne trekt ook internationaal de
aandacht: het mondiale equivalent van de
Dierenbescherming, de World Society for the Protection
of Animals (WSPA), trekt De Kok aan voor een
internationale anti-bontcampagne. En Van der Lee begint
een communicatie- en marketingbedrijf dat in de jaren
'90 bijna alle grote dierenclubs, waaronder de
Dierenbescherming, adviseert inzake campagnestrategie en
communicatie. Nooit roept zijn verleden smetvrees op,
zegt Van der Lee. ,,Bij al die clubs was bekend dat ik
een verleden in het DBF heb. Vaak zeiden mensen dat ze
het zulke goede acties vonden, dat ze graag mee zouden
hebben gedaan.'' |
|
| Deckers
leidt na zijn veroordelingen ook geen geiĢˆsoleerd
bestaan. Bernd Timmerman, tot voor twee maanden
adjunct-directeur van de Dierenbescherming, is
bijvoorbeeld een goede vriend. ,,Ik zie hem niet als
radicaal'', zegt Timmerman. ,,Behalve een erg aardig
persoon vind ik hem vooral een uitstekend activist voor
de rechten van het dier.'' |
|
| Deckers
heeft begin jaren '90 geen relatie met een formele
organisatie. Bont voor Dieren en Proefdiervrij willen
niet meer de radicaliteit in de acties leggen die hij
voorstaat. Deckers blijft trouw aan zijn verleden. ,,Ik
sta nog steeds 100 procent achter de acties die ik voor
het Dierenbevrijdingsfront heb gedaan, behalve het
geweld dan'', zegt hij. ,,Ik kan alleen maar denken aan
de lachende bekjes van de dieren die we bevrijd hebben.
Ik ben daar redelijk eerlijk in. Ik denk dat meer mensen
dat wel eens zouden mogen zijn.'' |
|
| De omslag
komt als een radicale Amerikaanse organisatie, People
for the Ethical Treatment of Animals (PETA), zich in
1993 in Nederland vestigt. PETA heeft in de VS naam
gemaakt door via infiltraties de werkelijkheid in
proefdiercentra en andere dierenbedrijven bekend te
maken. Deckers kent de oprichters uit het internationale
circuit, zegt hij, dus is het logisch dat hij aan het
hoofd van PETA Nederland komt te staan. |
|
| Opnieuw
radicaliseert het dierenactivisme
en heftiger dan tevoren. Het grote publiek blijft er
lange tijd mee onbekend. Acties vinden veelal plaats op
het platteland en worden vaak niet of laat geclaimd.
Gedupeerden zitten zelden op aandacht te wachten:
brandstichting wordt meestal door de verzekeringspolis
gedekt, een aanslag bijna nooit. Deckers zegt in 1995 in
Panorama dat het ,,oorlog'' is: ,,Soms moet je de wereld
wakker schudden.'' |
|
| De
voedingsbodem voor verder radicalisme wordt mede door de
overheid gelegd. Om de bio-industrie, toch al steen des
aanstoots, in stand te houden worden bij steeds nieuwe
ziektecrises (varkens- en vogelpest, MKZ) miljoenen
dieren gedood. Het primatencentrum BPRC krijgt te weinig
overheidsgeld en moet zijn apen onderwerpen aan proeven
voor commercieĢˆle doelen, omdat het centrum anders
failliet gaat. De Kamer besluit in 1999 de
nertsenfokkerij wegens schendingen van het dierenwelzijn
te verbieden, maar de sector vecht terug, en blijft in
stand. |
|
| Door toeval
weet de politie in 1996 eĢeĢn cel van twee man op te
rollen die brandstichtingen beraamt. Een van de twee,
Frank K., heeft eerder meegedaan aan acties van PETA
waarbij hij is aangehouden. De politie observeert het
PETA-hoofdkantoor maar vindt geen bewijs tegen Deckers.
Na zijn berechting - hij krijgt 28 maanden
onvoorwaardelijk - treedt Frank K. op als woordvoerder
van de supportersgroep van het Dierenbevrijdingsfront.
Als om onduidelijke redenen de Amerikaanse
moederorganisatie in 1998 het PETA-kantoor in Nederland
sluit, begint Deckers met vrijwel dezelfde mensen een
nieuwe club, EDEV (Een Dier Een Vriend). Geen bekende
organisatie, maar naar later blijkt zeer invloedrijk.
EDEV, beaamt Deckers, positioneert zich door ,,van alle
legale organisaties qua filosofie het dichtst bij de
illegale acties te gaan staan''. Zelf overtreedt Deckers
de wet niet meer, zegt hij. ,,Maar als iemand anders de
administratie van de pelsdierhouders weghaalt, kan je
van mij niet verwachten dat ik zeg: goĢ‚h, stout zeg,
moet je niet doen. En als kippen worden weggehaald bij
een legbatterij, dan denk ik: moĢoĢi! Want als ik een
van die kippen was, zou ik een gat in de lucht
springen.'' Deckers verklaart zich formeel eveneens
tegenstander van de moderne, uit Engeland overgewaaide
intimidatiecampagnes gericht op gezinnen. Maar het ligt
subtiel, want wel is het ,,gerechtvaardigd'' dat ,,je
iemand benadert en op zijn werk aanspreekt'', zegt hij.
Hoe? ,,Een bordje bij Bontrop (BPRC-directeur, red.) in
de voortuin zetten waarop staat: `Hier woont een
apenbeul', vind ik okeĢ.'' |
|
| Apenhel |
|
| Vrijwel
meteen na de oprichting richt Een Dier Een Vriend bijna
alle energie op het primatencentrum BPRC. Deckers zelf
is eerder in ,,de apenhel'' geweest, ook krijgt EDEV
via-via actuele informatie over de interne gang van
zaken. De krappe behuizing van de apen is overigens ook
bij het BPRC al jaren een punt van zorg. Maar er is geen
geld. |
|
| De start
van de EDEV-campagne tegen het BPRC gaat volgens Bontrop
gelijk op met de illegale acties. Het doet sterk denken
aan de Britse acties tegen Huntingdon Life Sciences
(HLS), waar formeel protest ook is gecombineerd met een
jarenlange intimidatie van medewerkers. ,,Een aantal
dierenbeschermers heeft besloten: we pakken ze zoals
Huntingdon is gepakt'', zegt Bontrop. |
|
| Het eerste
signaal is een bezetting van het BPRC in 1998. Bontrop
zegt dat ,,alles in het gebouw kort en klein wordt
geslagen''. Actievoerders, die zeggen van een zekere
Actiegroep Koen te zijn, hebben speciale aandacht voor
lijsten van medewerkers, en proberen deze tijdens de
actie te faxen. Het mislukt. EDEV zelf kopieert in 1999
voor de eigen website foto's van BPRC-medewerkers uit
het jaarverslag en voegt er een overzicht van hun
onderzoeken op proefdieren aan toe. Deckers verwijdert
de foto's pas nadat hij door het BPRC is gemaand. Hoewel
hij zegt de Britse intimidatietechnieken af te wijzen,
kan je op de EDEV-website doorklikken naar Actiecampagne
Koen, die de terroriserende praktijken tegen
BPRC-personeel steeds claimt. ,,Misschien moeten we dat
nog eens bekijken'', zegt Deckers nu. ,,Je kan hiermee
de verkeerde indruk wekken.'' Een late bekering: de link
bestaat volgens Bontrop al een jaar of vier, vijf.
(Gisteren heeft Deckers besloten dat de link alsnog van
de site wordt gehaald). |
|
| De acties
van Een Dier Een Vriend tegen het BPRC krijgen in 2001
de wind in de rug. Wim de Kok, oud-DBF'er en
ex-voorzitter van Lekker Dier, smeedt op Brits verzoek
een coalitie van Nederlandse en Engelse clubs om de
strijd tegen het BPRC te verhevigen. Het centrum moet
dicht, is het doel, anders dient in ieder geval het
proefdiergebruik van chimpansees te stoppen. De Kok
slaagt erin radicale en gematigde Britse organisaties
bijeen te brengen (PETA Engeland bijvoorbeeld), en doet
hetzelfde in Nederland. Hier treden behalve EDEV ook de
gematigde Dierenbescherming en Proefdiervrij toe. De Kok
zegt nu de coalitie te hebben gevormd om alle partijen
,,tot matiging'' te brengen. Dat lukt met EDEV blijkbaar
niet helemaal, beaamt hij: de link met Actiecampagne
Koen blijft - althans tot gisteren op de website -
bestaan, en Deckers vindt nog steeds dat Bontrop op een
bord in zijn tuin `apenbeul' genoemd mag worden. Deckers
laat overigens weten dat alle coalitiepartners altijd
hebben geweten van de EDEV-acties waarvan zij nu afstand
nemen. |
|
| Maar de
coalitie bereikt weĢl een van zijn doelen - dankzij
EDEV. Deckers weet in 2001 SBS-crack Willibrord Frequin
met camera het BPRC binnen te smokkelen. Op tv is te
zien hoe Deckers Frequin per telefoon aanwijzingen geeft
welke delen van het complex hij moet bezoeken. Er volgt
een dramatische uitzending vol van apen met droevige
ogen, en de toestand bij het BPRC is nationaal nieuws.
De coalitie is nu meteen welkom op het ministerie van
OC, W. Kort erna besluit het kabinet het
chimpansee-onderzoek in het BPRC te stoppen. |
|
| Brandstichtingen verheerlijkt |
|
| Vraag is of
gematigde organisaties als de Dierenbescherming en
Proefdiervrij, door samen te werken met EDEV, niet
opnieuw strijdmiddelen hebben vergoelijkt die zij zeggen
te verwerpen. Ze zijn niet verantwoordelijk voor de
werkwijze van EDEV, claimen ze. Maar inmiddels zitten ze
in hun maag met de samenwerking met EDEV. ,,Misschien
hadden we EDEV er achteraf uit moeten zetten'', zegt Wim
de Kok. ,,Het doorklikken naar Koen is onaanvaardbaar.''
Dat is al jaren bekend. Is hier misschien gewerkt met de
aloude strategie van het DBF: extreme acties inbouwen om
de pressie op de overheid te vergroten? ,,Ik kan me
voorstellen dat je dit denkt. Het heeft misschien ook zo
uitgepakt. Maar het was niet zo bedoeld'', zegt Wim de
Kok. |
|
| Inmiddels
staan nieuwe mensen klaar om Geoffrey Deckers op te
volgen. Tekenend is de gang van zaken bij een recent
bezoek aan Nederland van de Amerikaanse dierenactivist
Rod Coronado, die in de VS talrijke brandstichtingen
claimt. In een kraakpand in Utrecht, zegt Deckers,
hoorde hij het verhaal van deze nieuwe cultheld onder de
dadergroep aan: Coronado verheerlijkt brandstichtingen.
Volgens hem heeft een brand op het domein van een
`dierkweller' niet alleen het voordeel van een
economische slag, maar bovendien een ,,zuiverende
werking'' op mens en maatschappij. Deckers zegt dat hij
op de bijeenkomst Coronado heeft voorgelegd dat het
publiek zich van de dierenstrijd afwendt als
brandstichting een vast actiemiddel wordt. Het gehoor
was niet onder de indruk, zegt Deckers: ,,Dan merk je -
hoewel wij geen heilige boontjes zijn - dat wij geen
aansluiting meer hebben bij de radicale
activisten.'' |
|
| Interne
analyses van de politie maken duidelijk dat economische
oorlogsvoering - vernielingen, brandstichtingen - steeds
vaker ook worden toegepast door de `middengroep' van 500
aĢ€ 600 activisten: het lijken doorsnee actiemiddelen te
worden. Een verdere radicalisering ligt volgens alle
betrokkenen in het verschiet. PotentieĢˆle gedupeerden
worden daar ook voor gewaarschuwd door de politie en de
AIVD. Socioloog en historicus Bernd Timmerman,
ex-adjunct-directeur van de Dierenbescherming en bezig
met een proefschrift over dierenactivisme, voorspelt al sinds
2001 dat er doden gaan vallen. Het komt mede, denkt hij,
doordat de legale organisaties geen relatie met de
radicalen meer hebben. ,,Het isolement van de radicalen
en het groeiende dierenleed zijn een voldoende
gevaarlijk mengsel om te verwachten dat bij mensen het
knopje om zal gaan. Ik hou mijn hart vast.'' |
|
Dierenstrijd
Deze krant legde alle grote
dierenbelangenorganisaties de vraag voor hoe zij in het
verleden hebben gereageerd op radicale acties. Dit waren
de antwoorden:
De Dierenbescherming Sinds 1864.
Algemene dierenwelzijnsorganisatie met autonome lokale
afdelingen en een landelijke koepel. Directeur Wijnand
van de Giessen: ,,Wij hebben in het verleden altijd
laten weten dat we sterk gekant zijn tegen radicale
dierenacties.''
Wakker Dier Sinds 1998. Stichting
tegen de bio-industrie, waarin het in 1977 gevormde
Lekker Dier via een fusie is opgegaan. Directeur
MattheĢus Bleijenberg: ,,Mensen die ons kennen weten
dat wij tegen de actiemiddelen van de radicalen zijn.''
Bont voor Dieren Stichting tegen bonthandel. Bestaat
sinds 1986, werd operationeel in 1988 en is de
voortzetting van het in 1982 gevormde Anti-Bont ComiteĢ
(ABC). Directeur Lieke Keller: ,,De radicalen zijn al
dertig jaar actief. Zolang wij bestaan, hebben wij de
methodes van de radicale actievoerders afgewezen.''
AVS Proefdiervrij Vereniging gericht tegen
dierproeven. Bestaat sinds 1994. Is een fusie van de
Nederlandse Bond ter Bestrijding van Vivisectie (NBBV,
1897) en de Anti-Vivisectiestichting (AVS). Directeur
Marja Zuidgeest: ,,Wij hebben nooit iets met die
radicale acties te maken gehad. We hebben ze altijd
afgewezen.''
Een Dier Een Vriend (EDEV) Bestaat
sinds 1998. Stichting voor dierenrechten, de
voortzetting van PETA Nederland. Voorzitter Geoffrey
Deckers: ,,In al onze persberichten staat wat wij doen
en wat we voorstaan: wij streven naar geweldloze en
legale acties.''
Alle onderzoeksbevindingen zijn te
vinden op www.nrc.nl
|
|
| Info: |
Dit is het eerste deel van
een serie die wordt voortgezet op de
binnenlandpagina's van de dagkrant. Wilt u
reageren, stuur uw reactie dan naar dierenstrijd
www.nrc.nl |
| Foto-onderschrift: |
Leden van het
Dierenbevrijdingsfront in actie op een
chinchilla-farm in Nunspeet, 1984 Foto Fred
Hess/Phenix Visuals Lid van het
Dierenbevrijdingsfront met een chinchilla,
Nunspeet, 1984 Foto's Fred Hess/Phenix Visuals De
military in Boekelo werd in 1981 afgelast als
gevolg van een actie van het
Dierenbevrijdingsfrontwaarbij hindernissen werden
gedemonteerd Bij een proefopstelling, een
zogenoemde piggybox, van veevoederfabrikant De
Heus in Barneveld halen leden van het
Dierenbevrijdingsfront biggetjes uit hun hokken,
Barneveld 1986 Actie in 1984 bij een bedrijf van
TNO in Zeist waar proefdieren worden gefokt. Dit
bedrijf is thans niet meer van TNO, het is
geprivatiseerd Meegenomen documentatie en archief
van de NFE, de Nederlandse Federatie van
Edelpelsdierfokkers, Nederasselt, 1987 Actie in
een legbatterij met kippen, Groesbeek, 1986 Bij
een vestiging van Organon wordt een zogenoemde
`bloedpony' bevrijd. Bij deze pony's werd frequent
bloed afgenomen. Nistelrode, 1983 De trap van een
hoogzit-jachtkansel op het landgoed Twickel wordt
doorgezaagd. Hengelo (Overijssel), 1984 |
| Trefwoord: |
Vernielingen
en vandalisme; Dierenbescherming;
Natuur
en Milieu; Recht;
Criminaliteit;
Delicten |
| Geografie: |
nederland;
europa;
west
europa |
| Organisatie: |
Dieren
Bevrijdings Front; Dierenbescherming
Nederland; Wakker
Dier; Lekker
Dier; Bont
voor Dieren; AVS
Proefdiervrij; Een
Dier Een Vriend; EDEV;
Anti
Bont ComiteĢ; ABC;
NBBV;
BPRC;
People
for the Ethical Treatment of Animals; PETA |
| Persoon: |
Henny
Velthorst; Fred
Hess; Jan
van der Lee; Geoffrey
Deckers; Bernd
Timmerman | |
|
| Op
dit artikel rust auteursrecht van NRC Handelsblad BV,
respectievelijk van de oorspronkelijke
auteur. |
| | |
|
